CBAM — Carbon Border Adjustment Mechanism, Türkçesiyle Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması — AB'nin ithal ettiği karbon yoğun ürünlere, AB içinde üretilseydi ödenecek karbon maliyetini yansıtan düzenlemesidir. Regulation (EU) 2023/956 ile kurulmuştur.
Mantığı şudur: AB üreticisi salımı için ödeme yapıyorsa, aynı ürünü AB dışında üretip AB'ye satan da eşdeğer bir maliyetle karşılaşmalıdır. Aradaki fark, ithalatçının satın aldığı CBAM sertifikaları ile kapatılır.
Geçiş dönemi bitti: kesin rejim 1 Ocak 2026'da başladı
Bu, takip edilmesi gereken en önemli değişikliktir. Üç ayda bir verilen geçiş dönemi raporları sona erdi. Sistem artık yıllık beyan ve sertifika teslimi üzerinden işliyor.
AB'deki ithalatçının artık yetkilendirilmiş CBAM beyan sahibi (authorised CBAM declarant) statüsü taşıması gerekiyor. Bu statüye sahip olmayan bir ithalatçı kapsamdaki ürünü ithal edemez — yani alıcınızın statüsü, sizin sevkiyatınızın da ön koşuludur.
Takvim
- 1 Ocak 2026 — kesin rejim başladı.
- 30 Eylül 2027 — 2026 takvim yılı ithalatları için ilk yıllık beyan.
Beyan, doğrulanmış gömülü emisyonları CN kodu, menşe ülke ve üretim tesisi kırılımıyla içerir; sertifikalar bu beyana karşılık teslim edilir. 2027'de verilecek beyan 2026 verisine dayandığı için, ölçüm ve kayıt işi bugün başlamış olmak zorundadır — geçmişe dönük veri üretilemez.
Hangi ürünler kapsamda?
Altı ürün grubu ve bunların listelenen alt ürünleri:
- Demir ve çelik
- Alüminyum
- Çimento
- Gübre
- Hidrojen
- Elektrik
Kapsam ürünün adına göre değil, CN koduna göre belirlenir. Demir-çelik ve alüminyum gruplarında çok sayıda işlenmiş alt ürün listede yer alır; "ben ham çelik satmıyorum" demek kapsam dışı olmak anlamına gelmez. İlk yapılacak iş, ihraç ettiğiniz ürünlerin CN kodlarını listeye karşı kontrol etmektir.
50 tonluk eşik
Yılda 50 tonun altında ithalat yapan AB ithalatçıları kapsam dışıdır. Eşik ithalatçı tarafında uygulanır, üretici tarafında değil. Aynı ürünü birden fazla AB alıcısına gönderiyorsanız her alıcının durumu ayrı değerlendirilir: biri eşiğin altında kalıp sizden veri istemezken, diğeri isteyebilir.
Üretici olarak sizin sorumluluğunuz
Beyanı AB'deki ithalatçı verir. Ancak beyanın çekirdeğindeki sayı — ürün tonu başına gömülü emisyon — sizin tesisinizden çıkar. Bu veriyi üretmezseniz alıcınız varsayılan değerlere düşer.
Varsayılan değerler kasıtlı olarak muhafazakârdır; yani büyük olasılıkla gerçek performansınızdan kötüdür ve alıcınızın sertifika maliyetini yükseltir. Gerçek veriyi üretmek bu yüzden yalnızca bir uyum yükümlülüğü değil, doğrudan bir fiyat avantajıdır. Hesabın nasıl yapıldığını ayrı rehberde anlattık.
Veriyi her alıcıya ayrı ayrı göndermek yerine merkezî kayda bir kez girmenin yolu ise O3CI'dır.