Durum Tespit Beyanı — İngilizce Due Diligence Statement, kısaca DDS — EUDR kapsamındaki bir ürünün AB pazarına sürülebilmesi için verilen resmî beyandır. Beyan verilmeden ürün pazara giremez; beyanın arkasında yeterli kanıt yoksa beyanı veren taraf sorumluluk altına girer.
Beyanı kim verir?
Ürünü AB pazarına ilk kez süren operatör — yani pratikte AB'deki ithalatçınız. Türkiye'deki ihracatçı beyanı kendi adına veremez.
Bu, ilk bakışta "o zaman beni ilgilendirmiyor" gibi okunur. Gerçekte tam tersidir: beyanın dayandığı verinin tamamı — parseller, belgeler, zincir kaydı — sizden gelir. Alıcınız sizin verinizle beyan verir ve o beyanın sorumluluğunu üstlenir. Veri gelmezse beyan verilmez, beyan verilmezse sevkiyat olmaz.
Beyanın içinde ne var?
- Ürün tanımı ve miktar — gümrük tarife pozisyonu, ticari tanım, hacim veya ağırlık.
- Üretim parsellerinin koordinatları — beyanın çekirdeği (nasıl toplanır).
- Üretim ülkesi — ve gerekiyorsa bölge bilgisi.
- Tedarikçi bilgileri — zincirin yukarısındaki tarafların kimliği.
- Risk değerlendirmesi ve azaltma adımları — hangi riskler görüldü, ne yapıldı.
Beyan, iki şeyi birlikte ifade eder: ürünün ormansızlaşmadan bağımsız olduğu ve üretim ülkesinin mevzuatına uygun üretildiği. İkincisi sık atlanır — orman kaybı yoksa iş bitmiş sayılmaz; arazi hakları, izinler ve vergi yükümlülükleri de beyanın kapsamındadır.
TRACES ve referans numarası
Beyanlar Avrupa Komisyonu'nun TRACES sistemine verilir. Beyan kaydedildiğinde bir referans numarası üretilir. Bu numara sevkiyata eşlik eder; gümrük idaresi ürünü bu numara üzerinden beyanla eşleştirir.
İhracatçı açısından pratik sonuç şudur: alıcınız beyanı verip referans numarasını aldığında sevkiyat ilerleyebilir. Numara çıkmadan yüklenen bir konteyner, gümrükte bekleyen bir konteynerdir.
Süreç gerçekte nasıl işliyor?
- 1. Zincir kurulur. Hangi ürün hangi tedarikçiden, o tedarikçi hangi parsellerden — bu harita çıkarılır.
- 2. Parseller taranır. Koordinatlar 2020 sonrası orman kaybına karşı kontrol edilir, sonuçlar kaydedilir.
- 3. Belgeler toplanır. İzinler, faturalar, taşıma belgeleri; yasal üretimin kanıtı.
- 4. Paket alıcıya geçer. İhracatçı, beyan için gereken her şeyi düzenlenmiş halde AB alıcısına verir.
- 5. Alıcı beyanı verir ve referans numarasını sevkiyata iliştirir.
Verdaport bu zincirin 1–4 arasındaki kısmını üstlenir: tedarikçiden parsel toplar, tarar, belgeleri düzenler ve alıcıya tek link olarak sunulabilen bir kanıt paketi üretir.
Yanlış giden ne olur?
En sık karşılaşılan sorun beyanın reddedilmesi değil, beyanın hiç verilememesidir — çünkü koordinat eksiktir, parsel taraması risk göstermiştir ya da tedarikçi zinciri belirsizdir. Yetkili otorite kontrolünde tutarsızlık çıkarsa sevkiyat durdurulabilir ve operatör yaptırımla karşılaşır.
Bunun ihracatçı için anlamı basittir: veri kalitesi, sevkiyat tarihinden önce çözülmesi gereken bir konudur. Gümrükte çözülmez.