EUDR, Avrupa Birliği'nin ormansızlaşmayla mücadele tüzüğüdür — Regulation (EU) 2023/1115. Kısaca şunu söyler: belirli ürünler, 2020'den sonra ormansızlaşmaya konu olmuş bir arazide üretilmişse AB pazarına giremez. Kural kâğıt üzerinde AB'deki ithalatçıyı bağlar; pratikte ise ispat yükü tedarik zincirinin başındaki üreticiye ve ihracatçıya iner.
Üç koşul: hepsi birden sağlanmalı
Bir ürünün AB pazarına girebilmesi için üç şartın aynı anda karşılanması gerekir. İkisini sağlayıp üçüncüsünü sağlayamamak, ürünü uygun hale getirmez:
- Ormansızlaşmadan bağımsız olmalı. Ürün, 31 Aralık 2020'den sonra ormansızlaşmamış arazide üretilmiş olmalı.
- Üretim ülkesinin mevzuatına uygun olmalı. Arazi kullanım hakları, çevre ve orman mevzuatı, vergi ve ticaret kuralları, üçüncü tarafların hakları — üretim ülkesinde ne geçerliyse ona uygunluk aranır.
- Bir Durum Tespit Beyanı kapsamında olmalı. Beyan verilmeden ürün pazara sürülemez. Beyanın ne olduğunu ayrı bir rehberde anlattık.
Hangi ürünler kapsamda?
Tüzük yedi emtia ile bunlardan üretilen türev ürünleri kapsar: sığır (deri dahil), kakao, kahve, palm yağı, kauçuk, soya ve odun.
Türkiye'den AB'ye ihracatta bu listeyi asıl ilgilendiren nokta türev ürünlerdir. Kendinizi "ben kahve yetiştirmiyorum" diye kapsam dışı saymak yanıltıcı olabilir: mobilya ve ahşap ürünler odun kapsamında, deri ve deri mamulleri sığır kapsamında, kâğıt ve ambalaj yine odun kapsamındadır. Belirleyici olan ürünün adı değil, gümrük tarife pozisyonu ve içeriğidir.
Tarihler
Yükümlülükler AB operatörünün büyüklüğüne göre iki tarihte başlar:
- 30 Aralık 2026 — büyük ve orta ölçekli operatörler ve tüccarlar.
- 30 Haziran 2027 — küçük ve mikro ölçekli operatörler.
Bu tarihler AB'deki alıcınızı bağlar. Sizin için anlamı şudur: alıcınız 30 Aralık 2026'da beyan verebilmek için veriyi o tarihten önce toplamış olmak zorundadır. Pratikte tedarikçi verisi talepleri deadline'dan aylar önce gelir — ve parsel verisi toplamak, tedarikçi sayınıza bağlı olarak haftalar sürebilen bir iştir.
31 Aralık 2020 neden bu kadar önemli?
Bu, tüzüğün kesim tarihidir. Arazi bu tarihten önce tarıma açılmışsa ürün uygundur; sonra açılmışsa uygun değildir. Tarih geriye dönük uygulanır ve bu, kuralın en çok yanlış anlaşılan yanıdır: bugün orman olmayan bir arazi, 2021'de ormandıysa sorun yaratır.
Bu yüzden EUDR bir belge işi olmaktan çok bir kanıt işidir. Parselin koordinatını verirsiniz, o koordinat açık uydu veri setleriyle 2020 sonrası orman kaybına karşı taranır ve sonuç kayıt altına alınır. Verdaport'ta tarama Copernicus ve Global Forest Watch veri setleriyle yapılır; hangi veri setinin hangi sürümüyle tarandığı her sonuçla saklanır.
İhracatçı olarak sıradaki adım
Beyanı siz vermezsiniz — ama beyanın dayandığı her veriyi siz üretirsiniz. Pratikte üç şeye ihtiyacınız var:
- Ürünün geldiği üretim parsellerinin coğrafi koordinatları (nasıl toplanır).
- Üretimin yasal olduğunu gösteren belgeler: izinler, tapu veya kullanım hakkı, faturalar, taşıma belgeleri.
- Tedarikçiden nihai ürüne kadar izlenebilir bir zincir — hangi partinin hangi parselden geldiği.
Nerede durduğunuzu görmek için altı soruluk hazırlık testini çözebilirsiniz; iki dakika sürer ve eksiklerinizi sıralar.