Gömülü emisyon (embedded emissions), bir ürünün üretilmesi sırasında atmosfere salınan sera gazının, ürün tonu başına ifade edilmiş halidir. CBAM beyanının çekirdeğindeki sayı budur ve AB'deki alıcınızın ödeyeceği sertifika miktarını doğrudan belirler.
İki tür emisyon
Doğrudan emisyon
Üretim sürecinde tesisinizde gerçekleşen salımlar. İki kaynaktan gelir:
- Yakıt kaynaklı: fırınlarda, kazanlarda ve süreç ekipmanında yakılan doğal gaz, kömür, kok, fuel-oil.
- Proses kaynaklı: yakıttan bağımsız olarak kimyasal reaksiyondan çıkan salımlar — örneğin çimentoda kalsinasyon, çelikte indirgeme reaksiyonu.
Dolaylı emisyon
Üretimde kullandığınız elektriğin üretilmesinden kaynaklanan salımlar. Tesisinizin bacasından çıkmaz ama ürününüze yüklenir. Şebekeden elektrik alıyorsanız şebekenin karbon yoğunluğu belirleyicidir; kendi üretiminiz veya doğrudan tedarik varsa onun verisi kullanılır.
Hesabın mantığı
Kaba haliyle işlem şudur:
- 1. Raporlama döneminde tesiste tüketilen her yakıtın miktarı toplanır ve kendi emisyon faktörüyle çarpılır.
- 2. Proses emisyonları, üretim verisi ve süreç formülleriyle hesaplanır.
- 3. Tüketilen elektrik, ilgili emisyon faktörüyle çarpılarak dolaylı emisyon bulunur.
- 4. Toplam, o dönemde üretilen ürün miktarına bölünür → ton başına gömülü emisyon.
- 5. Ürüne giren öncül maddelerin (precursor) gömülü emisyonu varsa eklenir — örneğin sıcak haddelenmiş sacın içindeki ham çeliğin emisyonu.
Zor kısım formül değil, veri disiplinidir: hangi dönemde ne kadar yakıt tüketildiği, ne kadar ürün çıktığı ve bu sayıların hangi kayıttan geldiği. Fatura, sayaç okuması ve üretim kaydı olmadan hesap doğrulanamaz.
Hangi kırılımda isteniyor?
- CN kodu bazında — aynı tesiste birden fazla CBAM ürünü üretiyorsanız her biri ayrı hesaplanır.
- Üretim tesisi bazında — iki fabrikanız varsa iki ayrı veri seti.
- Raporlama dönemi bazında — yıllık beyan, dönemsel verilere dayanır.
Varsayılan değerlerin bedeli
Veri sağlamazsanız AB'deki beyan sahibi varsayılan değerleri kullanır. Bu değerler kasıtlı olarak muhafazakâr belirlenmiştir — düzenlemenin amacı, veri vermemeyi ödüllendirmemektir.
Sonuç doğrudan ticaridir: verimli bir tesisseniz, varsayılan değer sizi gerçekte olduğunuzdan kötü gösterir ve alıcınızın maliyetini yükseltir. Aynı ürünü veri sağlayan bir rakipten alan ithalatçı daha az sertifika teslim eder. Gerçek veri üretmek, fiyat rekabetinin parçası haline gelir.
Verdaport hesabı yaptıktan sonra sonucu AB varsayılan değeriyle karşılaştırır — "bu üründe varsayılanın %X altındasınız" — ve bunu alıcınıza gösterebileceğiniz bir emisyon pasaportu bağlantısına dönüştürür.
Doğrulama
Kesin rejimde beyan edilen gömülü emisyonlar doğrulanmış veriye dayanır. Doğrulama, akredite bir doğrulayıcının işidir ve üreticinin yerine geçilemez.
Üreticinin işi farklıdır ama daha zordur: doğrulanabilir kalitede, izi sürülebilir bir veri seti üretmek. Her sayının arkasında hangi faturanın, hangi sayacın, hangi üretim kaydının olduğu belli olmalıdır. Doğrulayıcı geldiğinde tartışılan şey formül değil, kaynak kayıtlardır.